Systemic Ritual® geschiedenis en toekomst
Sinds ik bijna tien jaar geleden begon met opstellingen te begeleiden, is mijn werk op veel verschillende manieren aangekondigd, ander andere als ‘familieopstellingen en sjamanisme’, ‘sjamanistische opstellingen’ en ‘opstellingsrituelen’. Ik heb lang gezocht naar de beste omschrijving, en een jaar of twee geleden ben ik begonnen om ‘systemisch ritueel’ of ‘Systemic ritual’ te gebruiken. Op deze pagina beschrijf ik welke ontwikkelingsweg mijn werk heeft doorgemaakt, en het hoe en waarom van deze term.
|
|
|
In 1986-87 studeerde ik af in de beeldende vakken aan de NLO, de nieuwe lerarenopleiding. Voor mijn afstudeerproject maakte ik een jaar lang sjamaankostuums, geïnspireerd op mijn eigen dromen en oude foto’s van Siberische sjamanen. Na mijn afstuderen woonde ik drie jaar in Finland, waar ik les gaf op verschillende design-instituten en kunstacademies. Terug in Nederland werkte ik een jaar op de Vrije Hogeschool en daarna besloot ik om mijn loopbaan in het onderwijs te beeindigen zodat ik me geheel aan het geven van groepen over sjamanisme kon wijden. Ik heb nooit meer voor de klas gestaan, behalve incidenteel als gastdocent op de Rietveld Academie of in het kunstonderwijs in het buitenland, maar de gegronde aandacht die op de lerarenopleiding aan didactiek werd besteed, is me nog altijd tot steun in elke groep die ik geef.
Sinds mijn afstuderen in 1987 gaf ik al cursussen sjamanisme, en na mijn terugkomst in Nederland in 1991 werkte ik inmiddels ook als gastdocent op centrum de Elfenbank, o.a. in de eerste sjamanistische jaartraining die in Nederland gegeven werd – een initiatief van Roelien de Lange. Op de Elfenbank leerde ik Ivana Caprioli kennen, en samen met haar begon ik in het begin van jaren negentig de eerste van onze eigen serie jaartrainingen sjamanisme in Nederland. Ivana en ik bedachten steeds weer nieuwe oefeningen en rituelen, die vooral geïnspireerd waren op wat we in dromen leerden en meemaakten. Onze focus lag deels op trancereizen, maar vooral op rituelen op het wiel van de vier richtingen. Beide hadden we ondertussen onze eigen sjamanistische leraren. Voor mij waren in die tijd vooral Ailo Gaup en Wallace Black Elk belangrijk. Terwijl ik samen met Ivana de Nederlandse groepen gaf, begeleidde ik op mijzelf jaargroepen in Frankrijk en gaf als gastdocent regelmatig les in andere landen. Vanaf 1997 startten Ivana Caprioli en ik geen gezamelijke nieuwe jaargroepen meer en ging ik ook in Nederland zelfstandig jaargroepen geven.
Ivana Caprioli |
Ailo Gaup |
Wallace Black Elk |
In 1998 leerde ik de familieopstellingen kennen. De methode van opstellingen werd tot ontwikkeling gebracht door Bert Hellinger, die zich naast zijn eigen inzichten ook baseerde op elementen uit diverse andere therapeutische werkvormen. Het gebruik van representanten voor familieleden was bijvoorbeeld al bekend geworden door Virginia Satir’s familiesculpturen, en het gebruik van de ‘healing sentences’ (de door de begeleider aangereikte zinnen die de balans in een familiesysteem versterken) leerde Bert Hellinger kennen bij Eric Berne’s transactionele analyse (Hellinger - Ein langer Weg, p. 61). Bert Hellinger’s meest belangrijke eigen bijdrage aan deze mix van elementen, bestond uit zijn theorie over de dynamiek van toebehoren en de loyaliteit aan familie en groepen.
Onder de indruk van de krachtige werking van de opstellingen nam ik deel aan veel seminars, ik was blij een methode te hebben gevonden die me raakte op plekken die nooit door het sjamanistische werk waren beroerd. De overeenkomsten en verschillen tussen opstellingen en sjamanisme fascineerden me, en ik deelde mijn observaties hierover met Bert Hellinger in een serie brieven. Deze brieven vormden later de basis voor het boek ‘Beelden van de Ziel’, dat in 2001 verscheen en inmiddels in acht talen beschikbaar is. Toen het boek verscheen, begon Bert Hellinger zelf de familieopstellingen los te laten om andere werkvormen te ontwikkelen. Toendertijd waren dat de ‘movements of the soul’, een opstellingsvorm waarbij de representant veel vrijheid krijgt en de facilitator weinig directe interventies doet. Geleidelijk aan kwam er een einde aan de professionele uitwisseling tussen Bert Hellinger en mij, omdat vanuit mijn perspectief vooral de oudere stijl van opstellingen werk geschikt was om met sjamanisme te combineren.
‘Beelden van de ziel’ en de steun van Bert Hellinger voor mijn werk deden vele nieuwe deuren openen, en al snel gaf ik jaarlijks gemiddeld zo’n dertig groepen in tien verschillende landen. In het begin begeleidde ik de opstellingen op de klassieke manier, maar gedurende de laatste acht jaar maakte ik allerlei verschillende combinaties van aspecten van klassieke familieopstellingen en elementen van sjamanistische rituelen, en zo onstond langzaam maar zeker een nieuwe werkvorm die ik sinds een paar jaar Systemic Ritual noem.
Systemic Ritual is niet hetzelfde als familieopstellingen of sjamanisme, en in zekere zin is het zelfs geen combinatie van die twee meer omdat het een eigen vorm, karakter en dynamiek heeft gekregen. In Systemic Ritual is de invloed van familieopstellingen nog zichtbaar in het gebruik van de representatie methode en het uitspreken van de healing sentences. De sjamanistische wortels van de methode zijn te herkennen in het geluid van de trommel, het gebed en het gebruik van vaste plattegronden als richtlijn voor een ritueel.
Er is ook een Joods element in Systemic Ritual terug te vinden. Net als sommige sjamanistische tradities, gaat het mystieke Jodendom ervan uit dat een menselijk wezen meerdere zielen heeft en elk van die zielen zijn/haar eigen karakteristieken en geschiedenis heeft: in Systemic Ritual worden er regelmatig representanten opgesteld voor de verschillende zielen. Daarnaast zing ik zing vaak woordloze melodieen in de stijl van de chassidische traditie. Ik leer veel van deze melodieen op onorthodoxe wijze: ik hoor ze in mijn dromen terwijl ik slaap.
In Systemic Ritual doen er gewoonlijk meer representanten mee dan in een familieopstelling, zo staan er bijvoorbeeld regelmatig grote groepen of cirkels van voorouders opgesteld. De nadruk ligt meestal op de essentie en de archaische vorm van een familieverhaal of een probleem, niet op de precieze details ervan. Dit versterkt voor alle deelnemers in de groep de persoonlijke verbinding met het ritueel. Het is gebleken dat Systemic Ritual een bijzonder krachtige werkvorm is om voor specifieke doelgroepen met collectieve thema’s als bijvoorbeeld oorlog, vervolging en gedwongen migratie te werken, ook als die binnen die groep gewoonlijk moeilijk bespreekbaar zijn.
Jarenlang beschreef ik mijn werk meestal als ‘opstellingen en sjamanisme’, maar die vlag dekte de lading steeds minder omdat het uiteindelijk een geheel zelfstandige werkvorm betrof. Ondertussen ben ik niet langer de enige en zijn er meerdere mensen die combinaties van opstellingen en sjamanisme hebben gemaakt, en elk doet dat op zijn/haar eigen manier. Zo onstaan er heel verschillende werkvormen die elk hun eigen kwaliteiten en mogelijkheden hebben, en allemaal worden ze ‘opstellingen en sjamanisme’ genoemd, zelfs als ze heel verschillend van aard en vorm zijn. Ik wilde mijn werk een eigen naam geven, en zo begon ik het een paar jaar geleden Systemic Ritual te noemen. Systemic ritual heeft in honderden groepen zijn uiteindelijke specifieke vorm gekregen en er ligt een specifieke theoretische visie aan ten grondslag die het mogelijk maakt het werk volgens bepaalde richtlijnen verder te ontwikkelen. Om de kwaliteit van deze specifieke manier van werken te kunnen bewaken, heb ik de naam Systemic Ritual met een handelsmerk beschermd. Zo is Systemic Ritual® een feit geworden. Ik werk aan een nieuw boek waarin de theoretische grondslagen van Systemic Ritual® met veel praktische voorbeelden worden beschreven, en eind 2009 start ik, op veler verzoek, een opleidingsgroep voor mensen die de methode willen leren gebruiken in hun groepen en individuele cliënten. Iemand die dit programma gevolgd heeft en straks met Systemic Ritual® werkt, zal persoonlijk door mij zijn opgeleid. De naam Systemic Ritual® staat voor een specifieke werkvorm en kwaliteit garant.